Bảo trì phần mềm là hoạt động quan trọng đối với website, ứng dụng di động và các hệ thống phần mềm được doanh nghiệp sử dụng trong thời gian dài. Một phần mềm sau khi hoàn thành và đưa vào vận hành không có nghĩa là công việc phát triển đã kết thúc. Trong quá trình sử dụng, hệ thống có thể phát sinh lỗi, dữ liệu tăng lên, công nghệ thay đổi, hệ điều hành được cập nhật hoặc doanh nghiệp cần bổ sung những chức năng mới.
Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần phân biệt rõ bảo hành phần mềm và bảo trì phần mềm. Bảo hành thường tập trung vào việc xử lý các lỗi thuộc phạm vi cam kết sau khi bàn giao, trong khi bảo trì có phạm vi rộng hơn, có thể bao gồm sửa lỗi, cập nhật, tối ưu, bảo mật, điều chỉnh hệ thống và hỗ trợ nâng cấp trong quá trình vận hành.
Bảo trì phần mềm là gì? Bảo trì phần mềm là quá trình sửa lỗi, cập nhật, tối ưu, bảo mật và điều chỉnh phần mềm nhằm duy trì khả năng hoạt động ổn định trong suốt vòng đời sử dụng.
Bảo trì phần mềm có giống bảo hành phần mềm không? Không hoàn toàn. Bảo hành thường liên quan đến lỗi thuộc phạm vi cam kết của sản phẩm sau bàn giao. Bảo trì có thể kéo dài trong quá trình vận hành và bao gồm nhiều hoạt động hơn như cập nhật, tối ưu, nâng cấp và thích nghi với môi trường công nghệ mới.
Doanh nghiệp có cần bảo trì phần mềm không? Nếu website, ứng dụng hoặc hệ thống phần mềm giữ vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh, việc xây dựng kế hoạch bảo trì phù hợp giúp hệ thống duy trì hiệu suất, hạn chế sự cố và đáp ứng tốt hơn các thay đổi trong thực tế.
1/ Bảo trì phần mềm là gì? Bảo hành và bảo trì phần mềm khác nhau như thế nào?
Bảo trì phần mềm là gì?
Bảo trì phần mềm là quá trình duy trì, sửa chữa, cập nhật, tối ưu và điều chỉnh một hệ thống phần mềm sau khi đã được đưa vào sử dụng. Mục tiêu của hoạt động này là giúp phần mềm tiếp tục đáp ứng yêu cầu vận hành, hạn chế lỗi và thích nghi với những thay đổi của môi trường công nghệ cũng như nhu cầu kinh doanh.
Phạm vi bảo trì có thể rất khác nhau tùy theo loại hệ thống. Với một website bán hàng, bảo trì có thể liên quan đến cập nhật nền tảng, plugin, cơ sở dữ liệu, bảo mật và tốc độ tải trang. Với một ứng dụng di động, công việc có thể bao gồm cập nhật Android, iOS, thư viện lập trình, API, thông báo, thanh toán hoặc các chức năng liên quan đến tài khoản người dùng.
Đối với phần mềm quản lý doanh nghiệp, hoạt động bảo trì có thể tập trung vào cơ sở dữ liệu, hiệu suất, phân quyền, báo cáo, tích hợp hệ thống và khả năng đáp ứng khi số lượng người dùng tăng lên.
Bảo hành phần mềm là gì?
Bảo hành phần mềm thường là khoảng thời gian mà đơn vị phát triển cam kết tiếp nhận và khắc phục những lỗi thuộc phạm vi sản phẩm hoặc chức năng đã được thống nhất và nghiệm thu.
Ví dụ, doanh nghiệp thuê đơn vị thiết kế một ứng dụng đặt xe. Sau khi nghiệm thu, chức năng đăng nhập hoặc đặt chuyến phát sinh lỗi do quá trình phát triển. Nếu lỗi này thuộc yêu cầu ban đầu và nằm trong phạm vi bảo hành, đơn vị phát triển sẽ tiếp nhận và xử lý theo điều khoản hợp đồng.
Bảo hành vì vậy thường có tính chất khắc phục lỗi của sản phẩm đã bàn giao, thay vì liên tục thay đổi hoặc phát triển thêm hệ thống.
Bảo hành và bảo trì phần mềm khác nhau ở đâu?
Điểm khác biệt cơ bản nằm ở mục đích và phạm vi. Bảo hành chủ yếu nhằm đảm bảo sản phẩm đã bàn giao hoạt động đúng theo yêu cầu đã thống nhất. Trong khi đó, bảo trì phần mềm hướng đến việc duy trì hệ thống trong suốt quá trình sử dụng.
| Tiêu chí | Bảo hành phần mềm | Bảo trì phần mềm |
|---|---|---|
| Mục đích | Khắc phục lỗi thuộc phạm vi cam kết | Duy trì, cập nhật, tối ưu và điều chỉnh hệ thống |
| Thời gian | Thường giới hạn trong một khoảng thời gian sau bàn giao | Có thể kéo dài trong suốt quá trình sử dụng |
| Sửa lỗi | Thường là nội dung trọng tâm | Có thể bao gồm sửa lỗi phát sinh trong quá trình vận hành |
| Nâng cấp | Không mặc nhiên bao gồm tính năng mới | Có thể bao gồm nếu hai bên thỏa thuận |
| Cập nhật công nghệ | Có thể giới hạn | Thường là một nội dung quan trọng của bảo trì |
| Chi phí | Thường đã được xác định trong hợp đồng phát triển | Có thể tính theo gói định kỳ hoặc từng hạng mục |
Lưu ý: Không nên hiểu rằng mọi yêu cầu phát sinh sau khi bàn giao đều là lỗi bảo hành. Nếu doanh nghiệp muốn bổ sung một chức năng mới, thay đổi quy trình nghiệp vụ hoặc thiết kế lại một module, hai bên nên xác định đó là yêu cầu phát triển mới hay nội dung thuộc gói bảo trì.
2/ Bảo trì phần mềm gồm những công việc gì?
Không có một danh sách cố định áp dụng cho mọi dự án. Dịch vụ bảo trì phần mềm thường được xây dựng dựa trên đặc điểm hệ thống, công nghệ sử dụng, số lượng người dùng, mức độ quan trọng của dữ liệu và yêu cầu vận hành của doanh nghiệp.
Sửa lỗi phần mềm
Đây là một trong những công việc phổ biến nhất. Trong quá trình sử dụng, doanh nghiệp có thể phát hiện lỗi liên quan đến đăng nhập, hiển thị dữ liệu, tìm kiếm, đặt hàng, thanh toán, quản lý tài khoản hoặc các chức năng nghiệp vụ.
Đơn vị bảo trì sẽ tiếp nhận thông tin, kiểm tra nguyên nhân, xác định mức độ ảnh hưởng và đưa ra phương án xử lý. Với những lỗi nghiêm trọng, việc ưu tiên khắc phục sớm có thể giúp hạn chế gián đoạn hoạt động kinh doanh.
Cập nhật hệ điều hành và môi trường công nghệ
Công nghệ không đứng yên. Hệ điều hành, trình duyệt, framework, thư viện lập trình, máy chủ và các dịch vụ kết nối bên ngoài đều có thể được cập nhật.
Đối với ứng dụng di động, việc cập nhật Android hoặc iOS có thể khiến một số chức năng cũ cần được điều chỉnh. Đối với website, phiên bản PHP, CMS, plugin hoặc máy chủ thay đổi cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành.
Vì vậy, bảo trì hệ thống phần mềm không chỉ là sửa lỗi khi sự cố xảy ra mà còn có thể bao gồm việc theo dõi và điều chỉnh hệ thống để thích nghi với môi trường mới.
Kiểm tra và tối ưu hiệu suất
Khi số lượng người dùng và dữ liệu tăng lên, một phần mềm từng hoạt động nhanh có thể bắt đầu xử lý chậm. Nguyên nhân có thể nằm ở cơ sở dữ liệu, truy vấn, mã nguồn, máy chủ, bộ nhớ hoặc cách phân bổ tài nguyên.
Bảo trì có thể bao gồm kiểm tra tốc độ xử lý, tối ưu truy vấn, dọn dẹp dữ liệu không cần thiết, điều chỉnh cấu hình máy chủ hoặc cải thiện những điểm gây ảnh hưởng đến hiệu suất.
Cập nhật và bảo mật hệ thống
Bảo mật là một nội dung cần được quan tâm trong quá trình vận hành. Các thư viện hoặc thành phần phần mềm có thể xuất hiện lỗ hổng cần được cập nhật hoặc thay thế.
Tùy phạm vi hợp đồng, dịch vụ bảo trì có thể bao gồm kiểm tra phiên bản thành phần, cập nhật thư viện, điều chỉnh cấu hình bảo mật, kiểm tra quyền truy cập và hỗ trợ xử lý các vấn đề liên quan đến hệ thống.
Bảo trì cơ sở dữ liệu
Cơ sở dữ liệu là thành phần quan trọng đối với nhiều website, app và phần mềm quản lý. Khi dữ liệu tăng lên, doanh nghiệp cần quan tâm đến dung lượng, tốc độ truy vấn, tính nhất quán và khả năng sao lưu.
Bảo trì cơ sở dữ liệu có thể bao gồm kiểm tra cấu trúc dữ liệu, tối ưu truy vấn, kiểm tra dung lượng, sao lưu và hỗ trợ khôi phục khi cần thiết nếu nội dung này được quy định trong hợp đồng.
Cập nhật API và dịch vụ bên thứ ba
Nhiều ứng dụng hiện nay phụ thuộc vào các dịch vụ bên ngoài như bản đồ, thanh toán, vận chuyển, gửi SMS, email, đăng nhập hoặc các nền tảng khác.
Khi bên thứ ba thay đổi API, phiên bản kết nối hoặc chính sách kỹ thuật, phần mềm có thể cần được điều chỉnh. Đây là một trong những lý do doanh nghiệp nên có kế hoạch bảo trì lâu dài thay vì chỉ xử lý phần mềm khi xảy ra sự cố.
Nâng cấp tính năng
Trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp thường phát sinh nhu cầu mới. Một ứng dụng gọi xe có thể cần thêm chương trình khuyến mãi, quản lý tài xế hoặc báo cáo. Một app bán trang sức có thể cần thêm bộ lọc sản phẩm, chương trình thành viên hoặc phương thức thanh toán mới. Một app giúp việc có thể cần thêm tính năng đặt lịch, phân công nhân viên và quản lý trạng thái dịch vụ.
Những nội dung này có thể được triển khai thông qua bảo trì hoặc phát triển riêng tùy theo thỏa thuận giữa hai bên.
3/ 4 loại bảo trì phần mềm phổ biến doanh nghiệp cần biết
Trong lĩnh vực phát triển phần mềm, hoạt động bảo trì thường được phân loại theo mục đích xử lý. Bốn nhóm phổ biến gồm Corrective Maintenance, Adaptive Maintenance, Perfective Maintenance và Preventive Maintenance.
Corrective Maintenance – bảo trì sửa lỗi
Corrective Maintenance là hoạt động sửa chữa những lỗi đã được phát hiện trong quá trình vận hành.
Ví dụ, người dùng không thể đăng nhập, một màn hình không hiển thị dữ liệu hoặc hệ thống tính sai một giá trị theo nghiệp vụ đã thống nhất. Đơn vị phát triển sẽ kiểm tra nguyên nhân và triển khai bản sửa lỗi.
Adaptive Maintenance – bảo trì thích nghi
Adaptive Maintenance tập trung vào việc điều chỉnh phần mềm để thích nghi với môi trường mới.
Môi trường này có thể là hệ điều hành, trình duyệt, máy chủ, framework, cơ sở dữ liệu hoặc API của một dịch vụ bên ngoài.
Ví dụ, ứng dụng đang hoạt động trên phiên bản hệ điều hành cũ nhưng cần được điều chỉnh để tương thích với phiên bản mới. Đây không nhất thiết là lỗi tồn tại trong mã nguồn ban đầu mà có thể phát sinh do môi trường vận hành đã thay đổi.
Perfective Maintenance – bảo trì hoàn thiện
Perfective Maintenance hướng đến việc cải thiện phần mềm dựa trên nhu cầu thực tế của người dùng và doanh nghiệp.
Các công việc có thể bao gồm tối ưu giao diện, cải thiện trải nghiệm người dùng, tăng tốc độ xử lý, cải thiện quy trình hoặc điều chỉnh một số chức năng đang có.
Preventive Maintenance – bảo trì phòng ngừa
Preventive Maintenance tập trung vào việc giảm nguy cơ xảy ra sự cố trong tương lai.
Thay vì đợi hệ thống gặp vấn đề mới xử lý, đơn vị kỹ thuật có thể kiểm tra mã nguồn, tối ưu cơ sở dữ liệu, cập nhật thành phần, kiểm tra sao lưu và phát hiện những điểm có nguy cơ gây lỗi.
Đây là hướng bảo trì phù hợp với những hệ thống cần vận hành ổn định trong thời gian dài.
4/ Quy trình bảo trì phần mềm và những lưu ý quan trọng trong hợp đồng
Để việc bảo trì diễn ra rõ ràng, doanh nghiệp và đơn vị cung cấp nên thống nhất quy trình ngay từ đầu. Một quy trình cơ bản có thể gồm các bước tiếp nhận, phân loại, phân tích, xử lý, kiểm thử và bàn giao.
Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu
Doanh nghiệp gửi thông tin về lỗi hoặc yêu cầu cần hỗ trợ. Thông tin càng cụ thể thì việc xác định nguyên nhân càng nhanh.
Bước 2: Phân loại vấn đề
Đơn vị kỹ thuật xác định đây là lỗi phần mềm, lỗi máy chủ, lỗi dữ liệu, lỗi do dịch vụ bên thứ ba hay yêu cầu phát triển mới.
Bước 3: Xác định mức độ ưu tiên
Không phải lỗi nào cũng có mức độ ảnh hưởng giống nhau. Hệ thống bị ngừng hoàn toàn cần được ưu tiên khác với một lỗi giao diện nhỏ.
Bước 4: Xử lý và kiểm thử
Sau khi xác định nguyên nhân, đội ngũ kỹ thuật triển khai phương án xử lý. Bản sửa đổi cần được kiểm thử để hạn chế ảnh hưởng đến những chức năng đang hoạt động ổn định.
Bước 5: Bàn giao và theo dõi
Sau khi hoàn tất, bản cập nhật được đưa lên môi trường phù hợp. Đơn vị bảo trì có thể theo dõi hệ thống để xác nhận vấn đề đã được xử lý.
Những điều khoản cần có trong hợp đồng bảo trì phần mềm
- Phạm vi dịch vụ: bảo trì những hệ thống, module hoặc chức năng nào.
- Thời hạn bảo trì: theo tháng, quý, năm hoặc thời hạn khác.
- Thời gian hỗ trợ: giờ hành chính hay hỗ trợ ngoài giờ.
- Thời gian phản hồi: thời gian tiếp nhận sau khi khách hàng gửi yêu cầu.
- Mức độ sự cố: cách phân loại lỗi nghiêm trọng, cao, trung bình và thấp.
- Thời gian xử lý: thời gian dự kiến cho từng nhóm sự cố.
- Chi phí: nội dung đã bao gồm trong gói và nội dung tính phí riêng.
- Nâng cấp: xác định tính năng mới có thuộc phạm vi bảo trì hay không.
- Máy chủ: bên nào chịu trách nhiệm quản lý và vận hành.
- Sao lưu: quy định về tần suất và phương án sao lưu dữ liệu.
- Bảo mật: quyền truy cập và trách nhiệm bảo vệ thông tin.
- Mã nguồn: quyền sở hữu, quyền sử dụng và quyền truy cập.
Lưu ý: Hợp đồng không nên chỉ ghi “hỗ trợ bảo trì phần mềm” mà không mô tả phạm vi. Hai bên nên xác định rõ những gì được hỗ trợ, thời gian phản hồi và trường hợp nào phát sinh chi phí.
5/ Dịch vụ bảo trì phần mềm cho website, app và hệ thống doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp đang vận hành website, ứng dụng hoặc phần mềm riêng, dịch vụ bảo trì phần mềm có thể giúp giảm áp lực cho đội ngũ nội bộ và tạo một đầu mối kỹ thuật để xử lý các vấn đề phát sinh.
Bảo trì website
Website có thể cần được kiểm tra và cập nhật định kỳ về nền tảng, plugin, mã nguồn, cơ sở dữ liệu, tốc độ tải trang, bảo mật và khả năng tương thích.
Bảo trì ứng dụng di động
Ứng dụng Android và iOS cần được duy trì để thích nghi với những thay đổi của hệ điều hành, thiết bị và các dịch vụ tích hợp.
Bảo trì app theo mô hình kinh doanh
Với những ứng dụng được xây dựng riêng, nhu cầu bảo trì thường gắn với hoạt động kinh doanh thực tế.
Ví dụ, app bán trang sức có thể cần cập nhật danh mục sản phẩm, chương trình khuyến mãi, phương thức thanh toán hoặc trải nghiệm mua hàng. App gọi xe có thể cần điều chỉnh tính năng bản đồ, quản lý chuyến, tài xế và khách hàng. App giúp việc có thể cần nâng cấp tính năng đặt lịch, phân công nhân viên, quản lý dịch vụ và theo dõi trạng thái đơn.
Bảo trì hệ thống phần mềm doanh nghiệp
Đối với hệ thống quản lý doanh nghiệp, hoạt động bảo trì có thể liên quan đến nhiều thành phần như website, app, phần mềm quản trị, cơ sở dữ liệu, máy chủ và các hệ thống kết nối.
Truecore cung cấp giải pháp thiết kế, phát triển và bảo trì phần mềm
Truecore.vn cung cấp các giải pháp liên quan đến thiết kế app, phát triển phần mềm theo yêu cầu, xây dựng ứng dụng và hỗ trợ quản trị, bảo trì hệ thống.
Doanh nghiệp có thể triển khai các mô hình ứng dụng như app gọi xe, app bán hàng, app bán trang sức, app giúp việc, app giao hàng, app đặt lịch hoặc các nền tảng cung cấp dịch vụ.
TRUECORE – THIẾT KẾ, PHÁT TRIỂN VÀ BẢO TRÌ PHẦN MỀM
Giải pháp phần mềm theo yêu cầu cho doanh nghiệp, từ thiết kế giao diện, phát triển tính năng đến hỗ trợ vận hành, bảo trì và nâng cấp hệ thống.
Website: Truecore.vn
Liên hệ: Nguyễn Thị Thu Thảo
Kết luận
Bảo trì phần mềm không chỉ đơn giản là sửa lỗi khi hệ thống gặp sự cố. Đây là quá trình duy trì, cập nhật, tối ưu và điều chỉnh phần mềm để hệ thống có thể tiếp tục đáp ứng yêu cầu vận hành trong thời gian dài.
Trong khi bảo hành phần mềm thường tập trung vào các lỗi thuộc phạm vi cam kết sau khi bàn giao, bảo trì phần mềm có phạm vi rộng hơn và có thể kéo dài trong suốt vòng đời sản phẩm. Bảo trì có thể bao gồm sửa lỗi, cập nhật công nghệ, tối ưu hiệu suất, bảo mật, cơ sở dữ liệu, API và nâng cấp chức năng.
Khi ký hợp đồng, doanh nghiệp nên đặc biệt chú ý đến phạm vi bảo trì, thời hạn, thời gian phản hồi, thời gian xử lý, chi phí, mã nguồn, dữ liệu, sao lưu, bảo mật và cách xác định yêu cầu phát sinh.
Đối với website, app và phần mềm doanh nghiệp được sử dụng lâu dài, xây dựng một kế hoạch bảo trì phần mềm phù hợp ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc vận hành, nâng cấp và phát triển hệ thống theo nhu cầu thực tế.
Tôi là Nguyễn Thị Thu Thảo – Đồng sáng lập Truecore.vn và sáng lập tuilathao.com với hơn 9 năm làm việc trong ngành công nghệ, dịch vụ doanh nghiệp và pháp lý số, Thảo lựa chọn trở thành người đứng sau những chuyển đổi mạnh mẽ, bền vững cho các doanh nghiệp – từ khi thành lập đến khi mở rộng thị trường. Anh chị cần đăng ký dịch vụ với Bộ Công Thương thì cứ liên hệ holtine: 0909576798
